Từ việc chủ yếu tập trung vào phòng, chống bệnh truyền nhiễm, Luật Phòng bệnh năm 2025 đã mở rộng phạm vi sang phòng các loại bệnh, bao gồm cả bệnh không lây nhiễm như ung thư, rối loạn sức khỏe tâm thần; tăng cường y tế học đường, dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe suốt vòng đời. Đặc biệt, việc đưa tiêm chủng chủ động vào luật được xem là thay đổi lớn trong cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe toàn dân.
Phòng bệnh từ sớm, từ xa, lấy y tế cơ sở làm nền tảng
Theo ông Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (nay là Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế), Luật Phòng bệnh mới đã lấp đầy khoảng trống pháp lý trong xử lý các vấn đề nổi lên mạnh mẽ thời gian qua như bệnh không lây nhiễm, sức khỏe tâm thần, dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe toàn diện.
Ông cho biết, điểm tiến bộ lớn nhất của Luật là bao trùm cả bệnh truyền nhiễm và không lây nhiễm, đồng thời kết nối các yếu tố môi trường, an toàn thực phẩm, sức khỏe người lao động với các quy định hiện hành trong các luật chuyên ngành khác.
Với việc đặt trọng tâm vào phòng bệnh từ sớm và từ xa, Luật đã hiện thực hóa cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe toàn dân theo vòng đời, liên tục từ khi người mẹ mang thai, trẻ em chào đời đến khi trưởng thành và cao tuổi. Người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm bệnh mạn tính, tiêm chủng đầy đủ, giám sát các yếu tố nguy cơ.
Theo ông Trần Đắc Phu, đây là các biện pháp cốt lõi giúp giảm mắc bệnh, giảm nhập viện, giảm tử vong, từ đó giảm gánh nặng cho hệ thống y tế và xã hội.
Tiêm chủng chủ động – điểm mới quan trọng của Luật
Tiến sĩ, bác sĩ Dương Chí Nam, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), cho biết việc đưa tiêm chủng chủ động vào Luật Phòng bệnh là bước đi quan trọng nhằm nâng cao tính chủ động phòng bệnh trong cộng đồng, lấp đầy khoảng trống miễn dịch do chưa bao phủ tiêm chủng hằng năm.
Ông dẫn ví dụ với bệnh sởi, ngành y tế đang nỗ lực nâng tỷ lệ tiêm chủng trở lại đúng mục tiêu theo Nghị quyết 12, tức trên 95% đối với tất cả các vaccine. Khi đạt được tỷ lệ này, kết hợp với các chiến dịch tiêm chủng chủ động, nguy cơ bùng phát dịch sởi sẽ được kiểm soát. Nhiều bệnh truyền nhiễm khác cũng có thể tiến tới loại trừ nếu duy trì tỷ lệ tiêm chủng trên 95%, song việc đánh giá cần dựa trên số liệu chuyên môn cụ thể.
Tiến sĩ Dương Chí Nam, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế.
Mở rộng khái niệm tiêm chủng bằng vaccine và sinh phẩm y tế
Luật Phòng bệnh 2025 vừa được Quốc hội thông qua có điểm mới quan trọng là quy định phòng bệnh bằng vaccine và sinh phẩm y tế. Theo ông Trần Đắc Phu, nếu trước đây tiêm chủng chỉ được hiểu là tiêm vaccine, thì theo luật mới, tiêm chủng bao gồm cả tiêm vaccine và tiêm sinh phẩm y tế để phòng bệnh, ví dụ như kháng thể đơn dòng phòng virus hợp bào hô hấp (RSV).
Với quy định mới này, sinh phẩm y tế không chỉ được sử dụng tại các cơ sở điều trị mà có thể triển khai trong công tác phòng bệnh chủ động.
Luật cũng quy định tiêm chủng bắt buộc không chỉ thông qua tiêm chủng mở rộng thường xuyên, mà còn bao gồm tiêm chủng bù liều và tiêm chủng chiến dịch chủ động.
Tiêm chủng chiến dịch chủ động được triển khai ngay cả khi mới có nguy cơ bùng phát dịch, thay vì chờ đến khi dịch xảy ra. Quy định này cho phép các cơ quan chức năng chủ động mua vaccine, sinh phẩm để tiêm phòng, qua đó nâng cao hiệu quả phòng, chống dịch.
Hiện nay, trên thế giới cũng như tại Việt Nam đã có vaccine phòng bệnh đối với gần 30 bệnh truyền nhiễm. Người dân cần thực hiện tiêm chủng suốt đời, thông qua cả tiêm chủng mở rộng và tiêm chủng dịch vụ.
Đẩy mạnh truyền thông, xây dựng văn hóa phòng bệnh
Vừa qua, Chương trình truyền thông – giáo dục sức khỏe về phòng bệnh bằng vaccine, sinh phẩm giai đoạn 2025–2027 với chủ đề “Tiêm chủng cho mọi người” do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) phối hợp với Công ty Sanofi Aventis Việt Nam triển khai đã đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc đưa chính sách y tế dự phòng vào thực tiễn đời sống.
Mục tiêu của chương trình là củng cố thành quả tiêm chủng, tăng khả năng tiếp cận vaccine cho người dân, mở rộng đối tượng và lứa tuổi sử dụng vaccine, sinh phẩm, xây dựng văn hóa phòng bệnh trong cộng đồng và lan tỏa tư duy “Phòng bệnh từ sớm – Bảo vệ cả cuộc đời”.
Mở rộng phòng bệnh không lây nhiễm và bảo vệ nhóm yếu thế
Một điểm đáng chú ý khác của Luật Phòng bệnh là mở rộng phạm vi phòng bệnh sang các bệnh không lây nhiễm như ung thư, rối loạn sức khỏe tâm thần, dinh dưỡng… Điều này thể hiện sự chuyển dịch quan điểm của Chính phủ từ kiểm soát dịch sang chăm sóc sức khỏe toàn diện.
Luật cũng dành sự quan tâm lớn cho các nhóm yếu thế như người nghèo, cận nghèo, người dân vùng sâu, vùng xa, người có nguy cơ cao – những đối tượng thường gặp nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ y tế và dễ chịu hậu quả nặng nề nếu không được phòng bệnh đầy đủ.
Như vậy, thay vì chỉ tập trung kiểm soát dịch bệnh truyền nhiễm, Luật Phòng bệnh hướng tới tư duy “lấy phòng bệnh làm trung tâm, chữa bệnh là hỗ trợ”, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế.
Tăng ngân sách cho y tế dự phòng
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Dương Chí Nam, một trong những điểm quan trọng của Luật là quy định tăng ngân sách cho lĩnh vực y tế dự phòng, bao gồm cả chính sách tiền lương đối với cán bộ y tế. Đây là cơ sở để củng cố và phát triển hệ thống y tế dự phòng, thực hiện hiệu quả phòng bệnh từ sớm, từ xa.
Tuy nhiên, để Luật đi vào thực tiễn, cần thể chế hóa bằng các Nghị định, Thông tư và văn bản hướng dẫn. Dự kiến đến tháng 7, Bộ Y tế sẽ phải hoàn thiện nhiều văn bản để trình Chính phủ.
Cùng quan điểm, ông Trần Đắc Phu cho rằng việc Nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác phòng bệnh, thay vì để các đơn vị y tế dự phòng tự xoay xở theo cơ chế tự chủ như trước, là đột phá quan trọng. Luật mới quy định Quỹ cho Phòng bệnh sẽ tạo nguồn lực ổn định, chủ động và linh hoạt trong ứng phó dịch bệnh và triển khai các chương trình dự phòng quy mô lớn.
“Luật Phòng bệnh là nền tảng quan trọng để Việt Nam chuyển mạnh sang mô hình y tế hiện đại, coi trọng dự phòng và chăm sóc sức khỏe ban đầu. Nếu triển khai hiệu quả, người dân sẽ khỏe hơn, hệ thống bệnh viện giảm tải và xã hội giảm gánh nặng kinh tế. Đây là đạo luật có ý nghĩa lâu dài”, ông Trần Đắc Phu nhấn mạnh.
Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh cũng lưu ý, để triển khai hiệu quả các chính sách mới, cần đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức, đồng thời củng cố hệ thống giám sát dịch tễ, cập nhật thông tin về các bệnh mới nổi và tái nổi trong nước và quốc tế.
Trong bối cảnh già hóa dân số, bệnh không lây nhiễm gia tăng, Luật Phòng bệnh được thông qua là nền tảng quan trọng để triển khai chiến lược “Tiêm chủng cho mọi người”, bảo vệ sức khỏe người Việt Nam một cách toàn diện và bền vững.
